Masterclass Digitalisering: kansen en risico’s voor meedoen

De digitale kloof groeit

De ochtend begon met de constatering dat digitalisering onlosmakelijk verbonden is met het dagelijks leven. Toch profiteert niet iedereen van die ontwikkeling. Voor veel mensen is de digitale wereld eerder een hindernis dan een hulpmiddel. Wie geen laptop heeft, moeite heeft met formulieren of geen vertrouwen heeft in online systemen, raakt snel buitenspel.

In de praktijk betekent dat dat steeds meer voorzieningen – van huurtoeslag tot gezondheidszorg – alleen nog via internet bereikbaar zijn. Waar vroeger een loket zat, is nu een QR-code. Voor sommige mensen is dat handig, maar voor velen betekent het vooral extra stress en afhankelijkheid van hulp van anderen.

Waarden als uitgangspunt

Marleen Stikker van Waag Futurelab wees erop dat digitalisering niet waardevrij is. Achter elke app, elk algoritme en elke online dienst zitten keuzes: wie ontwerpt, voor wie, en met welk doel? Vaak zijn die keuzes gericht op efficiëntie en kostenbesparing, terwijl inclusie en toegankelijkheid bijzaak blijven.

Een belangrijk punt was dat maatschappelijke organisaties hierin een eigen verantwoordelijkheid hebben. Zij kunnen bewust kiezen voor technologie die recht doet aan publieke waarden: open, transparant en niet gericht op winst. Daarbij hoort ook het besef dat technologie niet alles oplost. Menselijk contact, nabijheid en vertrouwen blijven onmisbaar.

Nieuwe ongelijkheid

Uit onderzoek van Amsterdam UMC blijkt dat digitalisering bestaande ongelijkheid versterkt. Mensen met weinig geld, een klein netwerk of beperkte digitale vaardigheden moeten steeds meer moeite doen om hun zaken te regelen. De overheid rekent op zelfstandige burgers, maar maakt dat niet voor iedereen mogelijk. Zelfs basiszaken als internettoegang of een goed werkend apparaat zijn voor veel mensen niet vanzelfsprekend.

Ook professionals hebben er last van. Administratieve systemen worden complexer, digitale rapportages eisen meer tijd en nieuwe software wordt ingevoerd zonder uitleg. Dat zorgt voor werkdruk en onzekerheid, juist bij de mensen die dichtbij de doelgroep werken.

Praktische routes

Tegelijkertijd laten voorbeelden uit het veld zien dat het anders kan. Organisaties als Cybersoek bieden laagdrempelige hulp aan Amsterdammers met digitale vragen. Daar wordt dagelijks zichtbaar hoe groot de kloof is, maar ook hoeveel veerkracht mensen hebben als ze passende ondersteuning krijgen.

Ook de inzet van zogeheten ‘inclusieve technologie’ biedt kansen. Denk aan toepassingen die mensen met een beperking helpen om zelfstandig te werken of leren. Als technologie goed wordt ontworpen, kan het juist bijdragen aan zelfvertrouwen en participatie.

Wat betekent dit voor professionals?

Voor sociaal werkers, jobcoaches en begeleiders betekent dit dat digitalisering niet alleen een technische kwestie is, maar vooral een relationele. De belangrijkste vragen zijn: begrijpt iemand wat er van hem gevraagd wordt? Kan iemand het zelf, of is er hulp nodig? En: is de digitale omgeving waarin je mensen begeleidt wel veilig en begrijpelijk?

Samenwerking is daarbij essentieel. Geen enkele organisatie kan de digitale kloof alleen overbruggen. Door kennis te delen en collectief te investeren in veilige, toegankelijke technologie, kunnen maatschappelijke organisaties invloed uitoefenen op de digitale toekomst.

Een gezamenlijke opgave

De bijeenkomst eindigde met een oproep tot actie. Digitalisering moet geen doel op zich zijn, maar een middel om mensen te ondersteunen bij meedoen. Dat vraagt om bewuste keuzes, samenwerking en soms ook om vertragen in plaats van versnellen.

De boodschap van de sprekers was duidelijk: digitalisering hoort bij het dagelijks werk van iedere professional in het sociaal domein. Maar de vraag blijft niet hoe snel we gaan, maar voor wie we het doen.

Webinar terugkijken

Kijk hier de webinar Digitale technologie en de toekomst van werk en participatie met o.a. Marleen Stikker (Waag Futurelab) , Christine Dedding (UMC), Karien Sondervan(Cybersoek) en Peter Brouwer (Goldsmeding foundation) terug. We gaan in op de impact op de arbeidsmarkt en samenleving en het belang van bewustwording rondom het gebruik van eerlijke open digitale technologie.

Presentaties:
Marleen Stikker
Christine Dedding

interessante links vind je hier:
Fabeltjeskrant
Slimme toekomstkrant
Routekaart naar een soeverein digitaal ecosysteem
Het internet is stuk van Marleen Stikker
Kijk en luisterlijst ‘Alternatieven voor Big Tech’